حتما برای شما پیش آمده که با قرارگرفتن در موقعیت های استرس زا بدن تان واکنش های مختلفی مثل بی قراری، عصبانیت (مربوط به خشم)، بی حوصلگی، جویدن ناخن، سردرد و… را تجربه کنید زیرا استرس واکنشی است که ما انسان ها به اتفاقات مختلف در زندگی مان نشان می دهیم و برای زنده ماندن به آن نیازمند هستیم. لازم بدانید که دنیا هیچوقت بدون استرس نخواهد بود؛ مگر اینکه هیچ تحریک کننده ی بیرونی وجود نداشته باشد و این زمانی اتفاق میافتد که فرد مُرده باشد.
در این مقاله سعی داریم که درمورد استرس و نشانه های آن بیشتر باهم صحبت کنیم.
استرس چیست؟
واژهی استرس تعاریف مختلفی دارد که در اینجا برای درک بهتر آن، بعضی از آنها را آوردهایم:
- استرس از نظر لغوی یعنی فشار روانی یا تنیدگی
- استرس پدیدهای است که فرد را تحریک میکند و لازم است که فرد با آن سازگار شود.
- استرس واکنشی است که ما نسبت به یک رویداد از خود نشان میدهیم.
- استرس واکنشی (جسمی، شناختی، هیجانی و رفتاری) است که به دنبال یک تحریک درونی ( مانند داشتن توقع بیش از حد از خود) یا تحریک بیرونی (مانند ترافیک) به وجود می آید.
- استرس به هرگونه فشار روحی یا جسمی گفته میشود.
نشانه یا علایم استرس چیست؟
استرس خود را در قالب نشانه های مختلفی نشان میدهد و علاوه بر جسم ما، تاثیرات مخرب خود را بر روان، رفتار و روابط اجتماعی ما انسان ها میگذارد. که عبارتند از:
1- نشانه های هیجانی و احساسی:
وقتی با استرس مخرب روبرو میشویم، احساساتی در ما ایجاد میشود که مهمترین آنها عبارتاند از:
- احساس فشار و تنش دائمی
- احساس نگرانی، ترس، بیقراری، اضطراب و درماندگی
- افزایش خشم و عصبانیت
- افزایش تحریک پذیری
- بی حوصلگی، زودرنجی و احساس ناتوانی
- احساس گناه، سرخوردگی و ناکامی
- بی اعتنا بودن و نداشتن شور و شوق
- تغییر در خلق و خو (افسردگی)
2- نشانه های ذهنی یا فکری
نشانه های ذهنی یا فکری پس از دچار شدن به استرس مخرب بر ذهن و افکار ما تأثیر میگذارند که عبارتاند از:
- اختلال و آشفتگی در ذهن و حافظه، مشکل در تمرکز و تفکر، افزایش حواس پرتی و فراموشی
- اختلال در قضاوت که باعث بدگمانی و تردید (مشکل در تصمیمگیری) میشود
- عدم احساس لذت و رضایت از تجارب خوشایند
- کاهش ابتکار و خلاقیت
- وجود باورهای غیرمنطقی و تفکر اشتباه مانند فاجعه سازی و نگرانی بیش از حد
- توجه به گذشته و آینده، به جای تمرکز بر زمان حال
- هجوم افکار منفی که منجر به ناامیدی و بدبینی میشود
- خشکی و عدم انعطاف پذیری در شیوه ی اندیشیدن
- کاهش اعتماد به نفس
3- نشانه های رفتاری
نشانه هایی که به دنبال استرس مخرب در رفتار ما دیده میشوند عبارتاند از:
- اختلال در خوردن (پرخوری یا بی اشتهایی)
- بلعیدن غذا (قورت دادن لقمه پس از یک یا دو بار جویدن)
- اشکال در خوابیدن، پرخوابی یا کم خوابی، خواب های بد و کابوس شبانه
- کشیدن، کندن و جویدن مو
- ناخن جویدن و کندن پوست اطراف ناخن و دست
- با خود حرف زدن
- لکنت زبان
- افزایش خشونت، فحاشی، پرخاشگری و کینه ورزی
- بغض کردن، گریه و زاری
- رفتار همراه با نگرانی و دستپاچگی
- کمرویی و گوشه گیری
- دوری کردن از وظایف خود که سبب آشفتگی و بی نظمی در روابط خانوادگی، جنسی و کاری می شود.
- انزوا و دوری از دوستان و خانواده
- شکایت و انتقاد از دیگران و سرزنش کردن خود
- کاهش عملکرد فرد در زمینه های تحصیلی و شغلی به دلیل انجام ندادن وظایفی که به عهده ی او گذاشته میشود.
- کشیدن سیگار، مصرف مواد مخدر، الکل، داروهای آرام بخش و…
- برای کودکان: شب ادراری، بازی کردن با موی سر، مکیدن انگشتان و…
4- نشانه های جسمی
نشانههایی که پس از رویارویی ما با استرس مخرب در جسم ما قابل مشاهدهاند که مهمترین آنها عبارتاند از:
- افزایش تنفس، تنفس تند، نفس نفس زدن، تنگی نفس، درد قفسه ی سینه و احساس خفگی
- فشار خون بالا که باعث تپش قلب و رنگپریدگی صورت میشود.
- جریان یافتن خون از اندامها به ماهیچه ها
- ترشح بعضی از هورمون ها توسط غدد بدن، مثل هورمون آدرنالین توسط غده ی فوق کلیوی
- رها شدن قند ذخیره شده و اسیدهای چرب به جریان خون که باعث بالا رفتن قند و افزایش اسیدهای چرب در خون میشود.
- عرق سرد روی بدن که به ویژه بر روی کف دست ها مینشیند و باعث سرد و مرطوب شدن پوست میشود.
- سرد شدن انگشت های دست و پا
- گشاد شدن مردمک چشم
- پرش عضلات، مانند پرش پلک، دست و پا
- گرفتگی و درد در عضلات و ماهیچه های کمر، گردن، شانه ها و مفاصل
- سردرد و سرگیجه
- کاهش تراکم استخوانها
- ناراحتی های پوستی و ریزش مو (در آقایان ریزش سکه ای ریش)، خارش پوست
- دندان قروچه
- کاهش علاقه و میل به روابط جنسی
- احساس خستگی شدید و کوفتگی اندام ها
- لرزش دستها و صدا، احساس ضعف، بیحالی و بیحسی
- اختلال در دستگاه گوارش، اختلال در هضم غذا، خشکی دهان، دل درد، زخم معده، حساسیت به غذا، برگشت غذا از معده به مری، التهاب روده، حالت تهوع و استفراغ
- تکرر ادرار و اختلال در دستگاه دفع، یبوست و اسهال
- نوسان اشتها که منجر به کاهش یا افزایش وزن میشود
- قند و چربی خون بالا میرود چون بدن به علت نیاز به انرژی، بیشتر از ذخایر قند و چربی استفاده می کند.
- اختلال در کنترل و بهبود بیماری
- نقص دستگاه ایمنی بدن (ابتلای مکرر به بیماری، مثل سرماخوردگی)
5- نشانه های اجتماعی:
کسی که دچار استرس مخرب شده است، در روابط اجتماعیاش نشانههایی از آن را بروز میدهد که مهمترین آنها عبارتاند از:
- دوری کردن از ارتباط با دیگران
- تقلید و پیروی بیش از حد از دیگران
- زود عصبانی شدن و پرخاشگری با دیگران
همانطور که در این مقاله خواندید استرس میتواند در جنبه های مختلف زندگی تاثیر بسیاری بگذارد و حتی عامل بسیاری از مشکلات و بیماری ها شود. استرس امری طبیعی است، اگر شما دچار استرس هستید بهتر است قبل از وقوع مشکلات جدی با یک روانشناس متخصص در ارتباط باشید.
منبع کتاب: من استرس دارم اما آنرا کنترل میکنم از سری کتابهای خودیاری نوشته دکترمحمد قهرمانی خرم و مریم باباخانی از انتشارات بهارسبز میباشد.
