یکی از مهمترین سوالاتی که بیشتر مراجعینم در طول بیش از بیست سال روان درمانی از من میپرسند این است که چرا ما انسانها دچار استرس می شویم؟ لازم است که در جواب این افراد بگوییم که دنیا هیچوقت بدون استرس نخواهد بود؛ مگر اینکه هیچ تحریک کننده ی بیرونی وجود نداشته باشد و این زمانی اتفاق می افتد که فرد مُرده باشد بنابراین انسان برای زنده ماندن به آن نیازمند است. همه ی انسان ها در برخورد با عوامل استرس زا، دو نوع ارزیابی انجام میدهند و اگر جواب یکی از آنها منفی باشد، دچار استرس میشوند.
ارزیابی های ما از استرس چگونه هستند؟
ارزیابی اول: در این نوع ارزیابی فرد از خود میپرسد که آیا سلامتی جسمانی و روانی، موقعیت شغلی، وضعیت مالی، عزت نفس و روابط اجتماعی اش در وضعیت مناسبی است.
ارزیابی دوم: در این نوع ارزیابی، فرد از خود میپرسد که آیا توانایی روبرو شدن با استرس را دارد. افراد به سه شیوه به این سوال پاسخ میدهند:
- من از عهده ی این موقعیت استرس زا برمیایم
- من مطمئن نیستم که بتوانم از عهده ی این موقعیت استرس زا بربیایم.
- من نمیتوانم از عهده ی این موقعیت استرس زا بربیایم.
عوامل استرس زا
- ویژگی های شخصی
- راهکارهایی که برای کاهش استرس مورد استفاده قرار گرفته است.
- ویژگی های عامل تنش زا
مهم ترین ویژگی های عامل تنش زا عبارت اند از:
- کنترل: اگر فرد احساس کند که هیچگونه کنترلی بر عوامل تنش زا ندارد، آسیب بیشتری خواهد دید.
- پیش بینی پذیری: اگر انسان بتواند استرس را از قبل پیش بینی کند، تحمل آن برایش آسان تر خواهد شد.
- حمایت اجتماعی: چنانچه فرد هیچ حمایتی از طرف خانواده نداشته باشد یا حامی خود را به دلایلی مثل جدایی و مرگ از دست بدهد، دچار استرس خواهد شد.
- تصویر از خود: اگر عوامل تنش زا شیوه ی نگرش ما را نسبت به خودمان تهدید کند، در مهار کردن آن مشکل خواهیم داشت. مانند کسی که توقع زیادی از خود دارد و به سختی میتواند اشتباهات خود را تحمل کند.
- تغییرات: با توجه به آستانه ی تحمل افراد مختلف، تغییرات ناخوشایند زندگی مانند مهاجرت، جدایی و…، سبب ایجاد استرس برای آنها میشود.
- حضور همزمان چند عامل تنش زا: اگر همزمان چند محرک ناخوشایند در زندگی ما باشد، می تواند بیش از یک اتفاق بزرگ استرس زا بر زندگی و وضعیت روانی و جسمی ما تاثیر بگذارد.
- اثر تجربه های گذشته: تجربه های گذشته ی ما در رابطه با عوامل تنش زا میتواند استرس را بیشتر یا کمتر کند.
مراحل پاسخ انسان به حادثه ی استرس زا
نمیتوان سطحی از استرس را که برای همه ی مردم قابل تحمل باشد تعیین نمود زیرا آستانه ی تحمل هر کس با افراد دیگر فرق دارد. بر این اساس، هر فرد مراحل زیر را در برخورد با استرس طی میکند:
- مرحله ی هشدار: نشانه های استرس در فرد ظاهر می شود.
- مرحله ی مقاومت: فرد میکوشد که استرس خود را مهار کند تا تعادل حیاتی اش حفظ شود.
- مرحله ی فرسودگی: شخص مبتلا به استرس دست از تلاش برمیدارد و در مقابل عامل استرس زا ناامید و تسلیم میشود.
استرس در کدام قسمت مغز تفسیر می شود؟
وقتی که ما انسانها در معرض استرس قرار میگیریم، ابتدا از طریق حواس پنجگانه (بینایی، شنوایی، بویایی،لامسه و چشایی) اطلاعات دریافت شده از عامل استرس زا به مغزمان فرستاده میشود. این اطلاعات در بالاترین قسمت مغز(کورتکس) تفسیر میشود؛ یعنی ابتدا دربارهی عامل تنش زا فکر و سپس از آن برداشتی میکنیم و بعد احساسی به ما دست میدهد. اگر این اتفاق پر استرس تفسیر شود، بخش های پایین تر مغز، غدد و تمام اعضای بدن را درگیر میکند تا برای کاهش استرس اقدام کنیم.
همانطور که میدانید استرس به عوامل مختلفی بستگی دارد که یکی از آنها ویژگی های شخصیتی فرد است. برای شناخت بهتر خود و ویژگی های شخصی خود و کنترل و مدیریت بهتر استرس در موقعیت های مختلف لازم است وقایع را پیش بینی کنیم و از تجربیات قبل برای رفع استرسمان کمک بگیریم و به مراحلی که با قرارگرفتن در حوادث استرس زا تجربه میکنیم آشنا شویم.
