منابع استرس چیست ؟

شیوه­ ی تفکر اشتباه مانند باورهای غیر­منطقی است زیرا موجب می شود تا  فرد در برابر اتفاقات زندگی­اش خود را یک قربانی ببیند و به جای مقابله با مشکلات، از آن­ها دوری کند یا در برابرشان تسلیم شود. تفکر اشتباه باعث ایجاد احساس ناراحتی، نارضایتی و استرس زیاد می­گردد و مانند ویروس کامپیوتر، ذهن انسان را مختل می کند. مهم­ترین افکار اشتباهی که باعث ایجاد استرس می شود عبارت­ اند از:

• تفکر سیاه و سفید (همه یا هیچ): در نظر این افراد همه چیز یا عالی است یا بد. در نظر آن­ها دیگران یا موفق و خوب اند یا بد و ناموفق. آن­ها حد تعادل را در نظر نمی گیرند؛ پس همه چیز را سیاه یا سفید می بینند. چند نمونه را با هم مرور می کنیم:
• «اگر این کار را به طور کامل انجام ندهم، وقتم را هدر داده ام.»
• «یا ماشین نمی­خرم یا گران قیمت ترینش را انتخاب می کنم.»
• «اگر آنچه را که می­خواهم به دست نیاورم، خوشبخت نخواهم بود.»
• «نمی­توانم هیچ­ کاری را درست انجام دهم. اگر همیشه از من حمایت نکنی، بنابراین دوست نداری به من کمک کنی.»
• بیش از حد باید و نباید گفتن: این افراد در ابتدای جملاتشان از باید و نباید استفاده می کنند. به نمونه­ های زیر دقت کنید:
• «من باید بین دوستان، همکاران و فامیلم بهترین و نفر اول باشم.»
• «من باید درباره­ی همه­ چیز آگاهی داشته باشم.»
• «من نباید اشتباه کنم.»
• «من نباید از دیگران درخواست کمک کنم.»
• فاجعه سازی: فرد اتفاق کوچک و پیش پا افتاده­ای را بیش از حد بزرگ، وحشتناک و فاجعه­ آمیز جلوه می­دهد. به بیان دیگر فاجعه­ سازی یعنی از کاه، کوه ساختن.
• «من در شرکت، هنگام کار یک اشتباه کردم. فردا رئیسم از اشتباه من مطلع و عصبانی خواهد شد و حتماً من را اخراج خواهد کرد. بعد از اخراج شدن هم کم کم فقیر می­شوم و همسرم هم من را ترک خواهد کرد.»
• «من به شدت سرما خورده­ ام. حتماً چرک گلویم خوب نمی­ شود و وارد قلبم می شود و بعد، سکته می­کنم و می­میرم.»
• «در مهمانی چای را ریختم. همه ی مهمان ­ها و صاحب­خانه فهمیدند که من دست و پا چلفتی­ام و حتماً در دل خود به من خندیدند. آبرویم رفت و دیگر من را دعوت نمی کنند.»
• ربط دادن بیش از حد: فرد بر اساس یک یا دو مورد از یک اتفاق، آن را به تمام اتفاقات مشابه ربط می­دهد یا  موضوعاتی را که هیچ ارتباطی با هم ندارند، به یکدیگر ربط می­دهد. این افراد هر اتفاق منفی و تلخی را به عنوان نوعی شکست بی پایان می­بینند و فکر می­کنند که همه­ چیز بد و منفی است.
• «در کارم دچار مشکل شدم و شغلم را از دست دادم. بنابراین دیگر شغلی پیدا نخواهم کرد و موفق نخواهم شد.»
• «چون کلاس زبان را رها کردم و ادامه ندادم، پس کلاس موسیقی را هم ادامه نخواهم داد.»
• «دیگران به درخواست دوستی من جواب رد می دهند؛ پس هیچ­کس من را دوست ندارد. همیشه دنیا بر خلاف میل من است.»
• «او به من خیانت و من را ترک کرد. دیگر نمی­توانم به هیچ­کس اعتماد کنم و همیشه تنها خواهم ماند.»
• فیلتر ذهنی یا منفی بافی: کسی که منفی­ بافی می کند، در زندگی و روابطش با دیگران تنها به انتقادات، مشکلات و خاطرات تلخ توجه می کند و نسبت به اتفاقات خوب و تحسین های دیگران بی توجه است. به بیان دیگر، داشتن فیلتر ذهنی یعنی نیمه­ ی خالی لیوان را دیدن.
• «او از من تعریف و تمجید کرد که آخرش از من ایراد بگیرد؛ چون هدفش ایراد گرفتن از من بود.»
• «دوستم دیر با من تماس گرفته است. حتماً من برای او ارزشی ندارم و دوست داشتنی نیستم.»
• ندیدن ویژگی های مثبت خود: نادیده گرفتن ویژگی­ های مثبت خود مانند توانایی­ ها و مهارت­ها.
• «من هیچ توانایی و مهارتی ندارم و نمی توانم به تنهایی کارهایم را انجام دهم؛ چون دیگران بهتر از من آن ها را انجام می­ دهند.»
• قضاوت عجولانه: فرد بدون داشتن مدرک و شواهد درباره ­ی رفتار، گفتار و احساس دیگران نسبت به خودش، سریع آن­ها را قضاوت می کند و درباره ­ی اتفاقات آینده به صورت منفی پیشگویی می­ کند. قضاوت عجولانه به دو صورت در افراد مختلف دیده می­شود که عبارت ­اند از:

ذهن­ خوانی: فرد بدون داشتن دلایل کافی از افکار دیگران درباره­ی خود، حدس می­زند که دیگران نسبت به او نگرشی منفی دارند یا بدون اینکه علت رفتار دیگران را بداند، آن­ها را قضاوت می کند. موارد زیر نمونه هایی از ذهن­ خوانی است:

• «طرز نگاهش نشان می­دهد که از من خوشش نمی آید.»
• «او از کنار من بی ­اعتنا رد شد. اگر من برایش ارزش داشتم، به من سلام می­کرد.»
• «من می­دانم که آن­ها در پشت این چهره و برخورد دوستانه، در دل خود به من می خندند.»

پیشگویی اشتباه آینده: فرد آینده­ی خود و دیگران را بد و منفی پیش­بینی می کند.

• «من در زندگی شکست خواهم خورد.»
• «اگر او من را ببیند، ازمن خوشش نخواهد آمد.»
• «من مریضم و هیچ­وقت خوب نخواهم شد.»

• بزرگ نمودن اتفاقات منفی و ضعف­ ها و کوچک نمودن اتفاقات مثبت و توانایی ­ها: این افراد موفقیت­ های خود را بی ارزش و موفقیت­های دیگران را بیش از حد مهم و بزرگ تلقی می­کنند.

« این خیلی بد است که من استفاده از کامپیوتر را بلد نیستم؛ چون همه بلدند.»

« من گواهینامه­ی رانندگی دارم اما خیلی مهم نیست؛ چون همه گواهینامه­ی رانندگی دارند.»

• استدلال احساسی: شخصی که دچار استدلال احساسی شده است، هیچ دلیل درست و منطقی برای صحبت­های خود ندارد و فکر می­کند که احساساتش دلیلی واقعی و درست است. به مثال­های زیر توجه کنید:

 فردی احساس می کند که جذاب نیست و نتیجه می­گیرد که حتماً همین­طور است.

شخصی ناامید و غمگین احساس می­کند که زندگی تیره و تار است؛ بنابراین فکر می­کند که حتماً همین­طور است.

• برچسب زدن: فرد پس از هر اتفاق ناخوشایند، صفاتی منفی را که واقعیت ندارند به خود یا دیگران نسبت می­دهد. مثلاً خود را خنگ، زشت، بی­­عرضه، بی­­اراده، بی­­مسئولیت، تنبل، بی­­برنامه و … می­داند.

«من احساس گناه می­کنم چون این حق من است.»

• انتقاد کردن از خود: فرد خود را دلیل اتفاقات منفی و شکست­هایش می­داند و بدون دلیل موجه، مدام خود را سرزنش می­کند و از خود انتقاد می­کند که این کار موجب احساس گناه می­شود.

« اگر تلاش کرده بودم، حتماً موفق می­شدم.»

« اگر آن حرف را نزده بودم و رفتارم جور دیگری بود، الان این­طور نمی­شد.»

12- به خود گرفتن: فرد خود را مسئول تمام اتفاقات می­داند و سایر عوامل را در نظر نمی­گیرد و فکر می­کند منظور از حرف­های دیگران تحقیر یا مسخره کردن او است. چنین شخصی اتفاقات تلخ و بد را مربوط  به خود می­داند. به مثال­های زیر توجه کنید.

• «دیگران درباره­ی ورزش کردن، تغذیه­ی درست و تناسب اندام صحبت می­کنند؛ منظورشان این است که من پرخور و چاقم.»
• «باران باریده است تا روز من را خراب کند و نتوانم کارهایم را انجام دهم»
• « دو نفر از مهمان­ها زودتر رفتند؛ این نشان می­دهد که من حتماً خوب پذیرایی نکردم.»
• «بیماری­ام بدتر شده است و من مقصرم.»

13- مقایسه­های نادرست: این افراد ظاهر و باطن خود و زندگیشان را فقط با ظاهر زندگی دیگران مقایسه می­کنند و  چون فکر می­کنند که دیگران از خودشان بهتر و موفق­ترند، عصبانی می­شوند.

« او از من خیلی خوشبخت­تر است.»